တကယ္ေတာ့ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ သူေတာ္စင္ ျဖစ္ဖုိ႔အတြက္ လံုေလာက္တဲ့ အေျခခံ အသိဥာဏ္ႏွစ္ခုရိွတယ္။ အဲဒါ ဘာေတြလဲဆိုေတာ Analytical knowledge of mind and matter နာမရူပပရိေစၦဒဥာဏ္နဲ႔ Knowledge of causes ပစၥယပရိဂၢဟဥာဏ္တုိ႔ပဲ ျဖစ္တယ္။ ဒီဥာဏ္ႏွစ္ခုဟာ အေရးအပါဆံုးျဖစ္ပါတယ္။ ဒီဥာဏ္ႏွစ္ခုကို တုိးျမွင့္ေပးတဲ့ ပညာရပ္ဟာ အဘိဓမၼာပညာရပ္ပဲျဖစ္တယ္။ Analytical knowledge of mind and matter ဒိ႒ိဓမၼရိွေနတဲ့ ရုပ္တရား၊ နာမ္တရားေတြကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာျပီး ေဖာ္ျပေပးတယ္။ ထိုရုပ္တရား နာမ္တရားေတြရဲ႕ အေႀကာင္းတရားေတြကိုလည္း ျမတ္စြာဘုရားဟာ ရွင္းလင္းေဖာ္ျပေပးတယ္။ ပစၥယပရိဂၢဟလို႔ဆိုတယ္။
အေႀကာင္းတရားအစစ္အမွန္ကို ေဖာ္ထုတ္ေပးနိဳင္ျခင္း မရိွဘူးဆိုရင္ ေလာကမွာ လြဲမွားတဲ့ ဘာသာတရားေတြ ျဖစ္ေပၚလာမယ္။ အေႀကာင္းမဟုတ္တာကို အေႀကာင္းလုပ္ေျပာတာမ်ိဳးတုိ႔... အေႀကာင္းရိွရဲ႕သားနဲ႔ အေႀကာင္းကို အသိအမွတ္မျပဳတာမ်ိဳးလုိ႔ဆိုတဲ့ ၀ိသမေဟတု(အေဟတုက)ဆိုတဲ့ မမွန္ကန္တဲ့ အေႀကာင္းတရားေတြ ျဖစ္ေပၚလာတာျဖစ္တယ္။အဲဒီ မမွန္ကန္တဲ့အယူအဆေတြျဖစ္ေပၚမႈကို တားဆီး ဟန္႔တားနိဳင္တဲ့ ပစၥယပရိဂၢဟဥာဏ္ဆိုတာ အင္မတန္မွ လမ္းမွန္ေပၚ တင္ေပးတဲ့ဥာဏ္ျဖစ္တယ္။ အင္မတန္မွ အေရးႀကီးတယ္လုိ႔ ဆိုရမယ္။ အဲဒီအသိဥာဏ္ရမွ ေလာကမွာ သံသယဆိုတာ ကင္းရွင္းမွာျဖစ္တယ္။
အဲေတာ့မွ ကခၤ ါ၀ိတရဏ၀ိသုဒၶိ (Overcoming of doubt through knowledge of causes) ကိုရမွာျဖစ္တယ္။ ေရွးဦးစြာ ရုပ္တရား၊ နာမ္တရားခြဲျခားသိေစမယ့္ အသိကိုရမယ္။ ဆက္လက္ေလ့လာျခင္းအားျဖင့္ အထူးအားျဖင့္ သစၥာေလးပါး။ အေႀကာင္းနဲ႔အက်ိဳးကုိရွင္းျပတယ္။ သစၥာေလးပါးကို အက်ယ္ခ်ဲ႕လိုက္တဲ့အခါ ပဋိစၥသမုပၸါဒ္ အေႀကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳး၊ အက်ိဳးအမ်ိဳးမ်ိဳး အဲလိုေတြ သိလာရမယ္။ အဲကေန ထပ္ခ်ဲ႕ေတာ့မွ အေသးစိတ္လိုက္တဲ့အခါ (၂၄)ပစၥည္းပ႒ာန္းဆိုတာ တကယ္ေတာ့ အေႀကာင္းအက်ိဳးကို ေဖာ္ျပတဲ့ ေဒသနာေတာ္ေတြသာျဖစ္တယ္။ အဲဒီ ေဒသနာေတာ္ေတြကို ေလ့လာျခင္းအားျဖင့္ မည္သည့္ကိစၥမွာမဆို မိမိကုိယ္တိုင္က Analysis လုပ္တတ္လာမယ္။ Analytical knowledge အရာရာကိုရႈျမင္သံုးသပ္လာနိဳင္မယ္။ ရႈျမင္သံုးသပ္လာနိဳင္ရံုမွ်မက စစ္မွန္တဲ့ အေႀကာင္းတရားေတြကိုလည္း သိျမင္နိဳင္စြမ္းရိွလာမယ္။
အဘိဓမၼာကိုေလ့လာ သင္ယူျခင္းအားျဖင့္ အက်ိဳးေက်းဇူးေတြရရိွနိဳင္မယ္။ ဒါေႀကာင့္ အဘိဓမၼာကို ႀကိဳးစားျပီး သင္ယူႀကရမွာျဖစ္တယ္။ သင္ယူျပီးတဲ့အခါ မွာလည္းပဲ စာေမးပြဲေအာင္ရံုအတြက္တင္ စိတ္ထဲမွာ မထားပဲ ဆက္လက္ေလ့လာေနဖို႔ လိုအပ္တယ္။ Applied Method လို႔ေခၚတဲ့ ဒီေန႔ေျပာတဲ့ သင္ႀကားေလ့လာေနတယ္ဆိုတာ တကယ္ေတာ့ အဘိဓမၼာသင္ယူမႈ Abhidhamma subject လို႔ ေျပာလုိ႔ရတယ္။ အဘိဓမၼာပညာရဖုိ႔ရာအတြက္ ဒီ subject ေတြကို သင္ယူေလ့လာျပီး မိမိတုိ႔ကိုယ္တိုင္ ဆင္ျခင္သံုးသပ္နိဳင္မွ အဘိဓမၼာပညာဆိုတာရမွာျဖစ္တယ္။ အဲဒါကိုလည္း သတိခ်ပ္ထားေစခ်င္တယ္။
အခုသင္ေနတာဟာ အဘိဓမၼာ subject matter ကုိသင္ေနတာသာ ျဖစ္တယ္။ ထို subject matter ေပၚမွာ အေျခခံျပီးေတာ့ အသိဥာဏ္ေတြရွင္သန္လာေအာင္ တုိးတက္ဖြံ႕ျဖိဳးလာေအာင္ တိုးျမွင့္ ေပးဖုိ႔ လိုအပ္တယ္။ အဘိဓမၼာတရားေတာ္နဲ႔ ေလာကႀကီးကို ႐ႈျမင္တတ္ဖုိ႔ အဘိဓမၼာတရားေတာ္နဲ႔ ဘ၀ကိုရႈျမင္တတ္ဖုိ႔ အဲဒီလုိ အဘိဓမၼာတရားေတာ္ကို အေျခခံျပီးေတာ့ ဘ၀ကို ရႈျမင္သံုးသပ္တတ္မယ္ ေလာကႀကီးကို ရႈျမင္သံုးသပ္လာျပီဆိုရင္ေတာ့ အဘိဓမၼာဥာဏ္ကို ရရိွလာမွာျဖစ္တယ္။
အဲဒီလို အဘိဓမၼာဥာဏ္ရရိွလုိ႔ ေနာက္ဆံုးမွာ အဘိဓမၼာတရားေတာ္မွာ ေဖာ္ျပထားတဲ့ မေကာင္းတဲ့ အက်ိဳးကို ေပးတတ္တဲ့တရားဆိုးေတြ မိမိသႏၲာန္က ဖယ္ရွားပစ္လုိ႔ ေကာင္းက်ိဳးခ်မ္းသာကို ေပးတတ္တဲ့ တရားေကာင္းေတြ မိမိတုိ႔ရဲ႕သႏၲာန္မွာ တုိးျမွင့္ေပးျခင္းအားျဖင့္ ေကာင္းက်ိဳးခ်မ္းသာေတြ ရရိွနိဳင္ႀကမွာ ျဖစ္တယ္ဆိုတာ သိရိွလိုက္နာလုိ႔ ဒီအဆင့္ေရာက္ေအာင္ထိ ႀကိဳးစားအားထုတ္နိဳင္ႀကပါေစကုန္သတည္း။
မွတ္ခ်က္။ ။ အဘိဓမၼတကၠသိုလ္ဖြင့္ပြဲတြင္ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ဆရာေတာ္ႀကီးေဟာႀကားခဲ့ေသာ ၾသ၀ါဒတရားေတာ္အား မွီျငမ္းေရးသားပူေဇာ္အပ္ပါသည္။
ေစာသဇင္(မႏၲေလး)
အဘိဓမၼာ ဆိုတာ ဘာလဲဆိုရင္ The nature of our life ပဲ။ ဘ၀ရဲ႔ သဘာ၀ကို အေသးစိတ္ ေျပာထားတာကို အဘိဓမၼာ ေခၚပါတယ္။
အင္ဂ်င္နီယာသင္တဲ့ ေက်ာင္းသားေတြကြာ။ ေမာ္ေတာ္ကားတစင္းကို ဘယ္လို တည္ေဆာက္ထားသလဲ။ ေမာ္ေတာ္ကား တစင္းထဲမွာ ပစၥည္းအရာ၀တၳဳေလးေတြ ဘယ္ႏွစ္မ်ိဳးေလာက္ ပါ၀င္သလဲ။ မင္းတို႔ သင္ရတယ္ မဟုတ္လား။ ဘယ္လိုေပါင္းစပ္တယ္။ ဟာ အဖံုးႀကီး ဆြဲဖြင့္လိုက္တာနဲ႔ အထဲမွာ ရႈပ္ပြေနတာပဲ။ ႀကိဳးေတြ၊ ပိုက္ေတြ၊ ေဂါက္ေတြ၊ ဂြေတြ၊ အဲဒီလို စနစ္တက် ေမာ္ေတာ္ကား တစင္း တည္ေဆာက္ထားသလို၊ ေရဒီယိုတလံုး တည္ေဆာက္ထားသလို ေဟာဒီ Body structure (ခႏၶာကိုယ္ တည္ေဆာက္ထားမႈ ) ကို သင္ရမယ္။
ဒီေတာ့ ဒီတခုကို ဘာေတြနဲ႔၊ ဘာေတြနဲ႔ ေပါင္းစပ္ျပီးေတာ့ ဘယ္လိုမ်ား အခ်ိဳးညီညီ တည္ေဆာက္ထားသလဲဆိုတာ အဲဒီ အတတ္ပညာဟာ ဘာလဲဆိုရင္ အဘိဓမၼာ။ သံုးလံုတည္းပဲ။ ဘာေတြလဲ ဆိုရင္ စိတ္ရယ္၊ ေစတသိက္ရယ္၊ ရုပ္ရယ္။
စိတ္-၈၉-ပါးရွိတယ္။ ေစတသိပ္ ၅၂-ပါးရွိတယ္။ ရုပ္ ၂၈-ပါးရွိတယ္။ လူဆိုလို႔ရွိရင္ စိတ္ ဘယ္ေလာက္၊ ေစတသိက္ ဘယ္ေလာက္၊ ရုပ္ ဘယ္ေလာက္ ေပါင္းစပ္ျပီးေတာ့ ဘယ္လို၊ ဘယ္လို တည္ေဆာက္၊ ေခြး၊ ၀က္၊ ၾကက္၊ ငွက္ တိရစၧာန္ဆိုရင္ စိတ္ ဘယ္ေလာက္၊ ေစတသိက္ ဘယ္ေလာက္၊ ရုပ္ ဘယ္ေလာက္ ေပါင္းစပ္ျပီးေတာ့ တည္ေဆာက္၊ နတ္ျဗဟၼာဆိုရင္ ဘယ္လို၊ ရဟႏၲာဆိုရင္ ဘယ္လို၊ အဲဒီလို ပုဂၢိဳလ္အမ်ိဳးအစားေတြကို လိုက္ျပီးေတာ့၊ ဘ၀အမ်ိဳးမ်ိဳးေတြကို လိုက္ျပီးေတာ့ စိတ္အမ်ိဳးအစားေတြကို၊ ေစတသိက္ အမ်ိဳးအစားေတြကို၊ ရုပ္အမ်ိဳးအစားေတြကို သူ႔ဟာနဲ႔သူ စနစ္တက်၊ အခ်ိဳးက်၊ ေပါင္းစပ္တည္ေဆာက္ပံုကို ေဖာ္ျပတာဟာ အဘိဓမၼာ။
(သီတဂူ ဆရာေတာ္)
လူေတြက အဘိဓမၼာဆိုတာနဲ႔ လန္႔သြားတယ္ဆိုတာ ဘုန္းႀကီး ၀ါရွင္တန္မွာ အဘိဓမၼာသင္တန္း ပို႔ခ်တုန္းက အမ်ိဳးသမီးတစ္ေယာက္က ဘုန္းႀကီးကိုေလွ်ာက္တယ္။
“အဘိဓမၼာသင္တန္းဆိုတာ အင္မတန္ ခက္ခဲတယ္။ တပည့္ေတာ္ နားလည္ႏိုင္မွာ မဟုတ္ဘူးဆိုၿပီး သင္တန္းလာမတက္တာပါဘုရား” လို႔ ဒီလိုေလွ်ာက္ထားဖူးတယ္။ အမွန္ကေတာ့ အဘိဓမၼာဆိုတာ ကိုယ့္အေၾကာင္းကိုယ္သိဖို႔ သင္ၾကားတဲ့က်မ္းလို႔ ဘုန္းႀကီးတို႔က ယူဆပါတယ္။ လူေတြက မ်ားေသာအားျဖင့္ ကိုယ့္အေၾကာင္းကိုယ္ သိပ္ၿပီးေတာ့မသိၾကဘူး။ သိတယ္လို႔ ထင္ေနၾကတယ္ဆိုေပမဲ့ တကယ္တမ္း ကိုယ္ဘ၀ကလာသလဲ၊ ဘယ္လိုေမြးဖြားလာသလဲ၊ ကိုယ္ရွင္သန္ေနတဲ့အခ်ိန္မွာ ဘယ္လိုေနသလဲ၊ ေသေတာ့ ဘယ္လိုေသသလဲဆိုတဲ့ ကိုယ့္ရဲ႕သိသင့္သိထိုက္တဲ့အေၾကာင္းေတြကို မသိၾကတာပါ။
ကိုယ္က ဘယ္ၿမိဳ႕ဘယ္ရြာမွာေမြးတယ္၊ ၊ဘယ္သူ႔သား၊ နာမည္ကဘယ္လိုေခၚတယ္၊ ဒီလိုအေပၚယံေလးေတြေလာက္သာ သိေနၾကတာပါ။ အဘိဓမၼာဆိုတာ ကိုယ့္အေၾကာင္းကိုယ္အေသးစိတ္သိေအာင္ေဖၚျပတဲ့တရားျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လက္ေတြ႔ဘ၀မွာဆိုလို႔ရိွရင္ အဘိဓမၼာကိုသင္ထားတဲ့၊ အဘိဓမၼာကိုေလ့လာထားတဲ့ပုဂၢိဳလ္ဟာ ကိုယ္ေန ေနတာဟာ ကုသိုလ္စိတ္နဲ႔ေနတာလား၊ အကုသိုလ္စိတ္နဲ႔ေနတာလားဆိုတာကို ကြက္ကြက္ကြင္းကြင္းသိပါတယ္။ သိေတာ့ ေန႔စဥ္ဘ၀မွာ အင္မတန္မွ တန္ဖိုးရိွပါတယ္။ စိတ္ကိုျဖဴစင္ေအာင္ထားတတ္လာတယ္၊ ငါျဖစ္ေနတာ ကုသိုလ္ေတြျဖစ္ေနတာလား၊ အကုသိုလ္ေတြျဖစ္ေနတာလား ကိုယ့္ဟာကိုယ္ရွင္းရွင္းေလးသိတယ္။ ဘ၀ဆိုတာ ဘယ္လိုစသလဲဆိုတာလဲသိတယ္။ ဘယ္လိုအဆံုးသတ္ရမလဲဆိုတာလဲသိတယ္ဆိုေတာ့ အဘိဓမၼာဆိုတာ ကိုယ့္ဘ၀အတြက္ ကိုယ္ေလွ်ာက္ရမည့္လမ္းကို ေျဖာင့္ေျဖာင့္တန္းတန္း မီးေမာင္းထိုးျပလိုက္တာျဖစ္လို႔ အဘိဓမၼာသင္ၾကားရတာဟာ သိပ္ၿပီးတန္ဖိုးႀကီးလွပါတယ္။
(ပါေမာကၡခ်ဳပ္ ဆရာေတာ္ႀကီး ေဒါက္တာ နႏၵမာလာဘိ၀ံသ)
(က) ကုသိုလ္စိတ္ႏွင့္ အကုသိုလ္စိတ္တို႔ကုိ ခြဲျခားသိ႐ွိလာသျဖင့္ အကုသိုလ္စိတ္ အျဖစ္နည္းၿပီး ကုသိုလ္စိတ္ အျဖစ္မ်ားရန္ ႏွလံုးသြင္းႏိုင္လာသည္။
(ခ) စိတ္ကို ျခယ္လွယ္ေနေသာ ေစတသိက္တရားမ်ား၏ သေဘာကို သိနားလည္လာေသာအခါ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟ၊ မာန၊ ဒိ႒ိ စသည့္ အကုသိုလ္ ေစတသိက္မ်ား အားနည္းလာေအာင္ က်င့္ႀကံႏိုင္လာသည္။ သဒၶါ၊ သတိ၊ ဟီရိ၊ ၾသတၱပၸ စေသာ ကုသိုလ္ ေစတသိက္မ်ား အားေကာင္းလာရန္လည္း အားထုတ္ႏိုင္လာသည္။
(ဂ) ႐ုပ္၊ နာမ္ တို႔ကို ပိုင္းျခား၍ သိေသာသူသည္ အတၱ ဒိ႒ိ၊ သကၠာယ ဒိ႒ိ တို႔ကို ကာလ အပိုင္းအျခားအားျဖင့္ ပယ္ခြာထားႏိုင္၏။
(ဃ) ႐ုပ္၊ နာမ္ တရား တို႔၌ ဥာဏ္မ်က္စိကန္းေနေသာ အႏၶပုထုဇဥ္ အျဖစ္မွ ႐ုပ္နာမ္ တရားတို႔ကို သိျမင္ေသာ ကလ်ာဏပုထုဇဥ္ အဆင့္သို႔ တက္လွမ္းႏိုင္၏။
(င) ႐ုပ္နာမ္တရားတို႔သည္ အေၾကာင္းမဲ့ ျဖစ္ေပၚလာေသာ တရားမ်ား မဟုတ္၊ ဆိုင္ရာ အေၾကာင္းတရားမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာၾကေသာ တရားတို႔ တည္းဟု သိျမင္လာသည့္ ပစၥယပရိဂၢဟဥာဏ္ ကိုလည္း ရ႐ွိလာႏိုင္၏။
ထိုဥာဏ္ကို ရ႐ွိေသာအခါ ႐ုပ္နာမ္တရားတို႔သည္ အေၾကာင္းမ႐ွိဘဲ ျဖစ္ေပၚလာၾကသည္ဟူေသာ အေဟတုကဒိ႒ိ (အေၾကာင္းမဲ့၀ါဒ) ကိုလည္းေကာင္း၊ ထာ၀ရဘုရား စေသာ တန္ခိုး႐ွင္တို႔က ဖန္ဆင္းသည္ဟူေသာ ဣသရနိမၼာနဒိ႒ိ (ဖန္ဆင္း႐ွင္၀ါဒ) ကိုလည္းေကာင္း ပယ္စြန္႔ႏိုင္၏။
ထို႔ျပင္ အလံုးစံုကိုသိျမင္ႏိုင္ေသာ ဗုဒၶျမတ္စြာ ဟူသည္ တကယ္႐ွိႏိုင္ပါ့မလား၊ ငါသည္ ေ႐ွးကျဖစ္ခဲ့ဖူးသလား၊ ေနာင္ဘ၀ တဖန္ျဖစ္ရေလမည္လား စသည့္ ယံုမွားမႈအားလံုးကို ေက်ာ္လႊားႏိုင္၏။
ဤကဲ့သို႔ သကၠာယဒိ႒ိႏွင့္ ယံုမွားမႈ ၀ိစိကိစၦာတို႔ကို ၾကာ႐ွည္စြာ ပယ္႐ွားထားႏိုင္ေသာ ပုဂၢိဳလ္သည္ ေသာတပန္ႏွင့္ အလားတူသျဖင့္္ စူ႒ေသာတပန္ ျဖစ္ၿပီဟု ဆိုႏိုင္သည္။ ဤ ပုဂၢိဳလ္သည္ ေနာက္ဘ၀၌ ဧကန္မုခ် အပါယ္ မလားေတာ့ေခ်။
ဤ အဆင့္သို႔ ေရာက္ၿပီးေသာသူသည္ ဆက္လက္၍ ၀ိပသနာ တရားကို အားထုတ္ပါက မဂ္ဥာဏ္၊ ဖိုလ္ဥာဏ္ သို႔ မၾကာမတင္ ဧကန္မုခ်ဆိုက္ေရာက္ႏိုင္ပါသည္။
-----------------------------------------------------------------------------------------------
ေဒါက္တာမင္းတင္မြန္၏ တကၠသိုလ္ အဘိဓမၼာေပါင္းခ်ဳပ္၊ စာမ်က္ႏွာ ၃၈- ၃၉ မွ
Download at:
http://dhammadownload.com/File-Library/DrMehmTinMon/DrMehmTinMon-AhPhoTanSoneBaWaPyanaAbidhamma123.pdf
